Barbaros Devecioğlu İnsanlığın efendi gibi yaşayan başka bir deyişle hali vakti yerinde olan kesiminin sosyal siteler olarak adlandırılan (facebook, twitter) zahiri vaziyetlere gösterdiği ilgi ve bu sitelerin akıl dışı parasal değerlere ulaşması aynı zamanda kağıda basılan gazetelerin gelirlerinin düşüşü ve klasik gazetelerin “kağıtta kaybettiğimiz parayı internetten nasıl kazanırız” muamması dünyanın batısında giderek daha yakıcı bir soru olmaya başladı. Amerikan Gazeteler Birliği’nin 2009 yazında gazetelerin dijital edisyonları nasıl para kazanır sorusuna cevap bulmak maksadıyla konuyla ilgili herkesin fikir ve önerilerine başvurması, gazetelerin, onların dijital versiyonlarının ya da haber ve bilgi aktarımı yapan her türlü durumun kısa bir süre zarfında önemli değişiklikler göstereceğinin işareti. Amerikan Gazeteler Birliği’nin öneri çağrısında bulunma sebeplerinden biri azalan kârlar ise diğeri ise Rupert Murdoch gazetelerinin online versiyonlarının 2010 yazından itibaren paralı sisteme geçme kararı vermesi. Geçmişte denenip WSj dışında başarısız olmuş bir modelin ikinci defa başarısız olma ihtimali endüstrinin tamamı açısından rahatsızlık verici bir durum. Paralı içerik hamlesinin ilgi görmemesi, para kazanmaması haber ve bilgi konusunda bir nevi tekel oluşturmuş yüzyıllık yapıların radikal değişiklikler geçirmesine neden olabilir. Amerikan Gazeteler Birliği’nin çağrısına cevap verenlerden biri de Microsoft.
Microsoft’un önerdiği yeni online gazete modeli tek sayfada, çok parçalı ve seçmeli bilgi ve haberden oluşuyor. Seçmeli olması içerik sağlayıcıya (tahminen) içeriğin en azından bir kısmının paralı olabilmesi için olanak sunması. Bu haberin yer aldığı blog’da Microsoft modeli bir nevi twitter biçimi içeriyor yorumu yapılıyor.
Görünen o ki çok kısa bir zaman içinde Murdoch’un deyimiyle “bedavaya haber okuma” dönemi bitiyor. Ancak bu durum bir yandan da içerik sağlayıcılar açısından çok da arzu edilen bir hamle değil, aksine tahmini sonuçları itibarıyla istemeye istemeye yapılan bir uygulama. Okuyucunun ya da haber tüketicisinin tercih ve ilgisinin temel belirleyici olacağı modele doğru gidileceği açık, aksi takdirde paralı içerik hamlesinin tutması ihtimali yok denecek kadar az. Murdoch’ın paralı içerik hamlesi büyük bir olasılıkla “az olsun benim olsun” anlayışına sahip, nitekim Wired dergisinin İngiliz edisyonuna verdiği bir demeçte “yabancı okuyucu” istemediklerini açıklamıştı. Örneğin bir İngiliz gazetesinin sitesinde Pakistanlı okuyucu istemiyor çünkü bu okuyucunun gazetenin gelirine bir katkısı yok. Bu durumda dünyanın doğusu (birkaç istisna dışında) bu gazetelerin “değerli yorumlarından” uzak kalacak. Murdoch’un paralı içerik hamlesinin hem batıda hem de doğuda, yeni duruma alternatif olacak yayınlara katalizör etkisi yapacağı kesin. Öte yandan mevcut hakim gazete endüstrisinde de yeni durum daha demokratik eğilimlerin (editoryal açıdan) eskisine nazaran güçlenmesini sağlayabilir. Büyük bir olasılıkla ilerki yıllarda çocuklarımıza bir zaman gazeteciliğin nasıl olduğunu anlattığımızda hayret ve inanmazlıkla bizi dinleyeceklerdir.
